Davdas Beyleri | Ermenek ve Karamanoğulları Tarihi

DAVDAS BEYLERİ 1473 tarihinde Osmanlı Devleti ilk başkenti Ermenek olan Karamanoğulları Beyliğine, Ermenek’teki Mennan Kalesi ‘nde son verir. Karamanoğulları halkı ile yöneticilerini Taşeli’nden, Ermenek’ten Karamanoğulları diyarından bilgin, Ulema ve sanatkârları önce İstanbul’a sürgün gönderir. Bu sürgünler içinde de Larende de (Karaman) bulunan Mevlâna’nın torunu Ahmet Efendinin de bulunduğunu öğrenen Fatih Sultan Mehmet Ahmet Efendi’yi geri gönderir. Sürgünler Türkiye’nin bir çok bölgesine gönderildiği gibi Doğu Karadeniz Kafkaslar Balkanlar Irak ve Suriye’de Rakka, Hama, Humus, Kıbrıs ve Daha bir çok yerlere sürgün gönderilir.[1] Orta Toroslarda Taşeli Ermenek ve Çevresinin yönetimi için Osmanlı Devleti Davdas merkez olmak üzere beyler atar. Bu atanan beyler Alanya yoluyla gelerek Davdas’a yerleşir. Davdas Köyü Orta Toroslar’da Taşeli’nin ortasındadır. Karamanoğulları döneminde Ermenek’e bağlıdır. Günümüzde ise Karaman ili Başyayla ilçesine bağlı bir köydür. Doğusunda, Gerde (Bozyaka) köyü, batısında Büyükkarapınar Köyü, kuzeyinde Barçın yaylasından geçen Sarıveliler Konya Yolu, güneyinde Ermenek Sarıveliler Konya Yolu vardır. Davdas’a yerleşen bu beylere “Davdas Beyleri” denir. Davdas Beyleri asker toplar, askere gönderir, vergi alır, vergi toplar, Osmanlı Devleti adına İdareyi yürütür. Sosyal düzeni sağlar, tüm yetkiler elindedir. Bu beyler Davdas’a gelirken yanlarında katip (mukayit), Seyis (at yetiştiren), Duvarcı, Kadı, din alimi, aşçı gibi nelere ihtiyaç duyuluyorsa hepsini yanlarında getirirler. Ayrıca kendilerini de korumaları için asker, mühimmat gibi ihtiyaç duyulan ne varsa getirmişlerdir. Geçmişte Durmuş Ali Katip, Gabış Koca olarak bilinen Abdullah Bey (Gabış Abdullah) Gargaralı (Güney Yurt) Hurşit Ağa’nın dedesinin hanımı, Durmuş Ali katibin kız kardeşidir. Bugün Karaman İli’nin Başyayla İlçesine Bağlı Davdas Köyü’nün ismi 1960 yılında Üzümlü Köyü olarak değiştirilmiştir. Günümüzde Davdas nüfusuna kayıtlı olan Ahmet Alparslan, Mustafa Sönmez, Sadık Atasoy, Kamil Sönmez, Mehmet Turan, Mehmet Akyel ve Davdas’lı yaşlı dedeler sözlü ve yazılı kaynaklar gösterip, kaynaklar vererek, 1700’lü yıllardan bu yana sürüp gelen Davdas Beyleri ile ilgili bilgileri şöyle dillendirdiler. Ahmet Alparslan araştırmacı yazar, bana yazıp verdiği kaynakya, şu bilgileri sunar. Davdas’a ilk gelen I. Ali Bey, 1754 yılına kadar bir başka yerde vali olan Mehmet Paşa’nın oğludur. I.Ali Bey Davdas’ta Osmanlı Devleti adına göreve başlar. 30 Temmuz 1973 e kadar görevde kalır. 1795 yılında ölür. I. Ali Bey’in ortanca oğlu Ahmet Paşa (Tülü Ahmet Paşa, Tümgeneral , 1685-1750) Mısır Valiliği de yapmıştır. Dedemin çocuklarından Hacı Ali Ağa büyük dedemiz Sinan Bey, Abdullah Bey, Zeliha Hanım tekrar eski toprakları olan Karamanoğulları’nın ilk başkenti Ermenek Yöresine dönüp beylerin çiftliği olan “Davdas Yukarı Saray” Kışla (Yeniceköy) ve Mut (Gıravga) da yaşamaya başlamışlardır. Ali Bey’in ortanca oğlu Ahmet Bey sancak beyi payesiyle vali olmuş ve 24 Ocak 1796 da görevinden ayrılmış, Mısır’a gidip 1810 ‘a doğru orarada ölmüştür. Ahmet Bey’in yerine kardeşi Yusuf Paşa gelmiş, 5 Ağustos 1832 ye kadar 3 padişah devrinde 36,5 yıl valilik yapmıştır. 1840 da ölmüştür. Yerine ikinci oğlu Ali Paşa vali olmuş ve 26 mayıs 1835 e kadar makamında kalmıştır. İstanbul’a gidip 1845 te ölmüştür. [2] DAVDAS BEYLERİ ŞEMASI Davdas Beyleri bugünkü Üzümlü (Davdas) köyünün 300m yukarısında “Beyler Sarayı” yaptırmışlar. O sarayda oturmuşlardır. Davdas Köyü’nün içinde de sarayları vardır. Günümüzde saray çakıl yığınakları halindedir, saray bakımsızlıktan yıkılmıştır. O devirde Yeniceköy’de kalıyorlardı. Çünkü Yeniceköy su yeşillik ve manzara, meyve bol, verimli bir yöredir. Davdas 1800 lü yıllarına kadar hüküm sürdükleri yazılagelmiştir. Yukarıda isimleri yazılan ve yazılamayan bütün davdas beylerinin kökü I.Ali Bey ile Ali Bey’in Ortanca Oğlu Ahmet Paşa’ya dayanır. Davdas’ta cumhuriyetten önce 3 tuğlu beylik merkezi olduğu büyüklerimiz tarafından anlatılırdı. Sadık Atasoy, Davdas Beyliği zamanında Davdasın kendi yerleşik Türkmenleri büyük aileler oluşturmuştur der. Mehmet Turan Bey de “hacı Ağalar Sülalesi de dedemin dedeleridir” der. Davdas köyünün bir bölümü de Hacı Ağalar sülalesine dayanır. Atasoylar Sülâlesi, Mehmet Turan Sülâlesi, Alparslanlar Sülâlesi, Mukaitler Sülâlesi, Süleyman Keyalar(Kiya) Sülâlesi, Karaosmanlar Sülâlesi, Hacı Metinler Sülalesi, Zulümler Sülalesi, Bekir Keyalar Sülalesi, Fakılar Sülâlesi, Çavuşlar Sülâlesi, Maviler Sülâlesi, İmamlar Sülâlesi, Sarılar, Mustafa Hocalar Sülâlesi, Şükrü Hocalar gibi büyük sülâleler yanında çok sayıda da göçler olmuştur. Davdas’ta beylik zamanında en önde gelen meşhur din alimi Şükrü Hoca diye bilinir. Yukarıda isimleri yazılı olan Davdas doğumlu Ahmet Alparslan, Sadık Atasoy, Mustafa Sönmez, Kamil Sönmez, Mehmet Turan, Mehmet Akyel açıklamalarına şöyle devam ettiler. “Davdas köyünde geniş yetkilerle görev yapan Davdas Bey’i “bu ünlü yiğit Karacaoğlan’ın mezarı, bizim beldemizde olmalıdır” diyerek adamlarına gizlice 40 sarı lira verir. Karacaoğlan’ın cenazesini gizlice Davdas’a getirilir. Din alimi meşhur Şükrü Hoca mezar kazıp cenazeyi başka yöreye nakletmek çok büyük günahtır. Götürüp ilk gömüldüğü yere defnediniz diye fetva vermiştir. Bu fetva üzerine büyük halk şairi Karacoğlan’ın naaşı ilk gömüldüğü yer olan Başdere’ye getirilerek köylerin ortasındaki ortak mezarlığın ortasında bulunan Karamanoğlu döneminden kalan Sarıveliler’e ait olan mezarlıktaki Ulu Cami’nin güney cephesinde duvarla çevreli bulunan camiye 2 metre mesafedeki hazireye defnedilmiştir” dediler. Ahmet Alparslan rahmetli olmadan önce bana Alanya’dan gönderdiği yazısında sözlerine şöyle devam eder. “Benim de ismini aldığım dedem Mukayit Ahmet Efendinin babam Gardiyan Ali Rıza Alparslan, annemin babası olan beylerin Keyalarından Yahya, Bekir Keyalardan Ahmet Efendi uzun süre muhtarlık yapan Süleyman Keya, Mustafa Keya, Hüsnü Ayan Emmim, Polis Hulusi Atasoy şunları kaydetmişlerdir. “Ağırlıkla Davdas’ta bulunan beyler çeşitli şehirler ve köylerde kendilerinden bir aileyi o yöreye yerleştirmişlerdir. Uç beyliği yapmışlardır. Çocukluğumuzda tarihi Başdere Pazarına giderdik bu Pazar Taşeli’nin En büyük pazarı idi. Bu pazara eskiler “Karacaoğlan Pazarı” derlermiş. Bu pazardaki insanlar alışverişlerinin yanında yörenin Karacoğlan ruhlu insanları tarafından yazılan destanları da bu pazarda satılırdı” diye yazar. ASILAN AŞKIYA DAVUT Yine Ahmet Alparslan’ın aynı yazısında, “yüzyıllardan beri Akdeniz Yörükleri (Alanya, Gazipaşa, Anamur, Bozyazı, Gilindire (Aydıncık)” Sarıveliler sınırları içindeki Barçın Yaylasına göçerlerdi. Günlerden bir gün yayla da bir aşkıya ortaya çıkar. Aramalara rağmen ele geçirilemez en sonunda Davdas(Üzümlü) köyünün yukarısında yakalanır. O devirde mahkeme Olay nerede olmuşsa o yerde yargılama yapılırmış. Bu sebeple Davdas Kadısı, Ermenek Kadısı, Karşıyaka Kadısı, İzvit Kadısı, Sarıveliler Kadısı Davdas’ın yukarısında Davdas Kadısı’nın uygun gördüğü yerde toplanırlar. Yargılama sonucu aşkıyaya müebbet hapis kararı verilir. Sarıveliler Kadısı “aşkıya olan bu Davut çok adam öldürdüğü, pek çok kadının ırzına geçtiği bildirildi, yapmadığı kötülük kalmadı, çevrede yaylada huzur yok oldu, bu bir cânidir. Aşkıyaya bölgenin huzuru için verilecek hüküm ölümdür” demesi üzerine önceki karardan vazgeçilir. Ölüm kararını tüm kadılar onaylar ve imza altına alırlar. “Davud’u as” kararı böylece yürürlüğe girer. Aşkıya Davut Davdas’ın yukarısındaki “Kanlı Söğüt” ’e asılır. Bu olayı duyan Davud’un anası 3 gün aleme ibret için asılmış olan oğlunun yanına gelerek feryat eder, ağlar, çırpınır, ünüğü yettiği kadar bağırır. “Oğlumu astılar, Davud’umu astılar. O Sarıveliler Kadısı, kadı olamaz. Allah’ın verdiği canı Allah alır. O deli kadıdır” diye ağlamaya, sızlamaya devam eder. Bu nedenlerle Sarıveliler Kadısı’nın adı “Deli Kadı” olarak anılagelmiştir. Bugün bile Sarıveliler’de ve yörede Sarıveliler Kadısı “Deli Kadı Sülâlesi” diye bilinir. Yukarıda belirtildiği gibi köyün adı da “Davud’u as” kararından dolayı isminin “Davdas“ kaldığı söylenegelmektedir. İSTANBUL OSMANLI DEVLETİ AŞİVLERİNDE DAVDAS KÖYÜ Osmanlı Devlet Tahrir Defterlerinde, Davdas Köyünde Derviş Ahmed Zaviyesi olduğu ve zaviyenin kurucusu Derviş Ahmet 1518 tarihinde hayatta olduğu ve padişah beratıyla zaviyenin şeyhliğini Yürüttüğü anlaşılmaktadır.[3] Zaviyenin 1500 - 1584 tarihleri bütün tahrirlerde faal olarak yer almakta olup[4], 1500 yılına ait bu faaliyetler ve Hane halkı istatistikleri Osmanlı arşiv kayıtlarından alınan Tablodan incelenebilir. Tablo 1: 1518–1584 Tarihleri Arasında Ermenek Kazâsı Kır Yerleşim Merkezleri ve Nüfusu KÖYÜN ADI BUGÜNKÜ ADI HÂNE MÜCERRED+CABA MUAF 1518 1522 1555 1584 1518 1522 1555 1584 1518 1522 1555 1584 Adiller Adiller 15 18 15 17 4 6 4 13 0 0 0 0 Akmanastır Gökçekent 49 48 50 73 17 16 19 88 3 3 1 4 Alakilise Alakilise mah. 22 25 37 73 9 8 12 70 1 1 1 4 Arnava Yalındal 28 31 29 83 8 9 23 76 0 0 1 4 Balkasun Bağbelen 13 14 10 11 1 - 1 15 1 1 3 1 Başdere Sarıveliler ilçesi 90 110 96 294 20 21 39 233 8 4 8 6 Başköy Başyayla ilçesi 53 60 42 58 19 23 24 89 4 1 3 3 Bedene 11 12 8 9 5 5 2 21 0 0 0 0 Bednam Halimiye/Tepebaşı 89 99 90 259 20 12 15 35 5 4 8 9 Berat 8 11 3 12 1 1 2 17 0 0 0 0 Bisecik Evsin 12 19 19 6 4 4 3 1 0 0 0 0 Boyalık Boyalık 14 20 18 31 2 2 3 41 4 2 6 8 Cenne Pamuklu 18 25 33 63 9 7 20 70 2 1 1 10 Çavuşlar Çavuş 27 28 44 39 8 25 10 45 1 3 0 1 Çimene Ağaççatı 35 36 29 26 13 13 10 35 1 1 2 1 Çukurbağ Çukurbağ 42 51 36 64 8 14 7 75 4 2 3 3 Daran Daran 9 10 11 10 1 1 - 14 1 1 0 0 Davdas Üzümlü 87 95 81 135 2 51 24 122 4 3 1 2 Dedelü 11 14 18 25 7 4 9 12 1 1 2 0 Dindebolı Katranlı 75 84 73 106 17 16 47 115 8 6 5 22 Eskice Eskice 39 42 51 66 8 9 17 71 1 2 3 0 Ezvendi Kayaönü 60 74 86 113 18 18 28 194 3 2 1 3 Fariske Göktepe 14 16 26 22 1 2 5 54 0 0 5 2 Fit Işıklı 34 40 38 46 9 10 8 54 2 1 0 2 Gargara Güneyyurt 55 57 89 256 28 29 22 99 2 3 3 8 Gerdeli Bozyaka 37 40 39 61 8 9 16 40 2 2 0 1 Görmel Üçbölük 78 89 94 108 23 24 17 114 4 3 3 9 Günderler Günder 30 50 30 50 11 12 17 75 4 3 3 5 Güzve Yerbağı 21 23 30 35 14 13 18 40 7 3 1 1 İrnebolı İkizçınar 85 119 51 85 34 34 44 86 1 3 2 2 İznebolı Elmayurdu 56 87 51 168 9 11 18 148 14 8 1 7 İzvid A. Aşağı Çağlar 69 78 85 141 35 37 31 138 7 3 5 6 İzvid Y. Yukarı Çağlar 54 57 53 108 30 31 20 91 8 4 5 4 Kazancı Kazancı 20 26 17 16 1 1 6 14 2 3 2 1 Keremüddin 11 15 14 13 7 9 5 8 0 0 2 0 Kızılca Ortaköy 2 2 2 - 2 - 1 - 0 0 0 0 Kızılin 5 6 11 16 35 2 2 17 0 0 0 0 Lafza Kirazlıyayla 50 55 70 106 5 25 26 102 2 2 1 9 Lamus Esentepe 121 130 107 183 27 34 54 218 6 2 7 9 Muhallar Çamlıca 28 31 27 33 8 5 6 50 1 1 0 2 Mulumu Kocaşlı 27 34 25 82 15 8 6 67 1 0 0 2 Muzvadi Dumlugöze 36 41 38 54 17 15 15 50 3 1 1 0 Nedre Ardıçkaya 42 45 51 144 2 17 18 141 1 1 4 5 Paşakışlası Kışla 12 12 13 20 23 7 7 18 1 1 1 1 Sarumazı Özlüce 49 57 71 78 10 27 28 61 5 1 3 0 Sivricekaya 12 16 22 7 51 2 4 9 0 0 0 0 Uğurlu Uğurlu 15 16 17 27 12 1 7 29 1 1 1 1 Uluköy Uluköy+Kazancı 29 32 40 31 7 17 12 31 2 3 1 1 Yassıcaköy 15 18 18 27 10 7 7 32 3 1 2 0 Zaviye Yaylapazarı 19 26 35 45 17 9 9 30 1 0 0 2 Yekûn 1833 2144 2075 3535 652 663 748 3268 132 88 102 161 % Oran - 17,0 -3,2 70,4 - 1.7 12.8 336.9 - -33 15,9 57,8 Kaynak: 1523’te Ermenek Kazâsı Zeâmet ve Tımar Sahiplerinin Listesi (Başbaknlık Osmanlı Arşivi (BOA), Tahrir D. 58, 118, 293, Tapu Kadastro, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi (TK) 331) Mustafa ERTAŞ Gazeteci, Araştırmacı, Yazar 05 Aralık 2018 - Konya [1] Konya Tarihi, İbrahim Hakkı Konyalı s.108-109, Konya Karaman Tarihi, İbrahim Hakkı Konyalı s.61-66 ve Anadolu’da Türk Aşiretleri, Ahmet Refik s.13-55 [2] Türk Ansiklopedisi c.21 s.303, 355, 361 [3] Başbakanlık Osmanlı Arşivi(BOA), İstanbul, Tahrir Defterleri 1, s. 11. [4] Tapu Kadastro, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi (TK) 565, s. 228b; BOA., TD 1, s. 11; BOA., TD 387, s. 261; BOA., TD 1, s. 48; TK. 576, s. 19a.

DAVDAS BEYLERİ

Ermenek'i Keşfet

DAVDAS BEYLERİ

Ermenek'i Keşfet