Şikâri, Yarcâni ve Karaman Tarihi

Karamanoğulları Tarihinin Temel Kaynağı: Karamanname

Karamanoğulları Beyliği üzerine yapılan tarihsel araştırmalarda, dönemi aydınlatan en temel ve vazgeçilmez kaynak hiç şüphesiz Şikâri'nin Karamannamesi'dir. Bu eser, Anadolu'nun köklü beyliklerinden biri olan Karamanoğulları'nın siyasi, kültürel ve toplumsal yapısını günümüze taşıyan yegâne kapsamlı metin olma özelliğini korumaktadır. Mısır Memluk tarihçisi Şehabettin İbni Fadlullah el-Ömeri’nin 27 ciltlik dev eseri “Mesalikü’l-Ebsar fi Memaliki’l-Emsar” dışarıda tutulursa, Şikâri’nin çalışması bu alandaki tek başvuru kaynağıdır.

Eserin Nüshaları ve Teknik Detaylar

Günümüzde Şikâri’nin Karamannamesi’nin el yazması ve matbu olmak üzere iki ana nüshası bulunmaktadır. İçerik olarak %80 oranında örtüşen bu nüshalar, İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı’nda muhafaza edilmektedir. Eserin fiziksel özellikleri hakkında şu bilgiler öne çıkmaktadır:

• Matbu Nüsha: Okunması daha kolay olmakla birlikte, nemden kaynaklı hasarlar nedeniyle her sayfanın son iki satırı eksiktir. 25 satırlık 182 sayfadan oluşur.
• El Yazması Nüsha: 20 satırlık 225 sayfadır. Üzerinde 1023 (1615) tarihi not düşülmüştür.
• İçerik Farklılıkları: Matbu nüshanın sonunda, Osmanlı iskân faaliyetlerini konu alan ve Sultan III. Ahmet’e (1703-1730) methiyeler düzen 20 sayfalık ek bir bölüm bulunmaktadır.

Şikâri ve Yarcâni: Tarihi Bir Mirasın Taşıyıcıları

Karamanname, aslında iki farklı dönemin ve iki farklı kalem erbabının ürünüdür. Yarcâni, 14. yüzyılda Karamanoğlu Alâeddin Bey döneminde (1361-1398) sarayda görevli bir şairdir. Alâeddin Bey’in arzusu üzerine, Firdevsi’nin Şehname’sine nazire olarak Farsça manzum bir eser kaleme almıştır. Şikâri ise 16. yüzyılda yaşamış ve Yarcâni’nin bu manzum eserini Türkçeye tercüme ederek, kendi eklemeleriyle nesir (düz yazı) haline getirip kitaplaştırmıştır.

Şikâri Kimdir?

Şikâri’nin kimliği hakkındaki bilgiler hala büyük oranda tahminlere dayanmaktadır. Tarihçiler, 16. yüzyılda bu mahlası taşıyan üç farklı kişi olduğundan bahsetse de, en güçlü aday Kasım Paşa soyuna mensup Ahmed’dir. Eserini Osmanlı egemenliğinin hüküm sürdüğü bir dönemde yazmış olması, Karamanoğulları yanlısı tutumu ve Osmanlı’ya yönelik eleştirel dili, onun neden kimliğini gizlediğine dair ipuçları sunmaktadır. Dönemin şairlerinin padişahlara övgüler dizerek geçimlerini sağladığı bir iklimde, Şikâri’nin bu cesur tavrı oldukça dikkat çekicidir.

Tarihsel Bir Tartışma: Eserin Güvenilirliği

Karamanname, Osmanlı tarih yazımının dışında üretilmiş olması sebebiyle hem çok değerli hem de tartışmalı bir metindir. TDV İslam Ansiklopedisi’ndeki değerlendirmelere göre eserin bazı özellikleri şöyledir:

• Propaganda ve Karşı Duruş: Osmanlı propagandasına karşı bir cevap niteliği taşıması, eserin taraflı bir bakış açısıyla yazılmasına neden olmuştur.
• Kronolojik Karışıklıklar: Eser, anakronistik (tarihsel hatalı) bilgiler içermesi nedeniyle tarihçiler tarafından şüpheyle karşılanmaktadır.
• Tarihsel Katmanlar: M. Fuad Köprülü’nün de belirttiği gibi, 16. yüzyılda kaleme alınmış olsa da eser, 14. yüzyıldan kalma çok daha eski ve köklü bir geleneğe yaslanmaktadır.

Gelecek Çalışmalar İçin Bir Çağrı

Karaman tarihinin tek kaynağı olan bu iki nüshanın, uzman bir heyet tarafından akademik bir doktora tezi çerçevesinde birleştirilip günümüz Türkçesine kazandırılması, bölge tarihi için elzemdir. 230 yıl boyunca Anadolu’ya hükmeden bir beyliğin tek tarih kitabının bu denli ihmal edilmiş olması, bölge araştırmacıları için bir sorumluluk teşkil etmektedir. Eğer bu görev tevdi edilirse, Karaman’ın köklü tarihini gün yüzüne çıkarmak, kültürel mirasımıza yapılacak en büyük katkılardan biri olacaktır.