Karaman (Lârende) Karamanoğulları Mezarları
Karaman (Lârende), Karamanoğulları Beyliği'nin başkenti olarak birçok tarihi mezara ev sahipliği yapmaktadır. Emir Musa Medresesi, İmaret Camii kümbeti, Aktekke Camii ve Eminler Köyü höyüğündeki mezarlar, beyliğin zengin tarihini günümüze taşıyor.
Karaman'daki Karamanoğulları Mezarları: Tarihi Miras
Karaman, eski adıyla Lârende, Karamanoğulları Beyliği'nin başkenti olarak tarihe geçmiş ve beyliğin önde gelen isimlerinin mezarlarına ev sahipliği yapmaktadır. Bu yazıda Karaman'daki Karamanoğulları mezarlarını ve burada yatan tarihi şahsiyetleri ele alacağız.
1. Şemseddin Bey (1350-1351) – Emir Musa Medresesi
Emir Bedireddin I. İbrahim Bey'in (1318-1333) oğlu Şemseddin Bey (1350-1351), Fahreddin Ahmed Bey'in ölümü üzerine Lârende Emiri oldu. Kardeşi Karaman Bey tarafından zehirlenerek öldürüldü. Karaman Emir Musa Medresesi avlusunda, içinde ağaç olan mezarda yatmaktadır.
1356 senesinde Musa Bey'in yerine Süleyman Bey geçti. Beş sene kadar saltanat süren Süleyman Bey, Sivas Emiri Eretnaoğlu Mehmed Bey tarafından bir hileyle öldürüldü (1361). Bundan sonra, Ebü'l-Feth lakabını taşıyan Alâeddin Ali Bey, Karamanlıların başına geçti.
2. Mustafa Bey – Emir Musa Medresesi
Sultan Taceddin II. Mehmed'in oğlu Mustafa Bey (1398-1423). Sultan II. Mehmed, Nasireddin ve Gıyaseddin olarak da adlandırılır. Annesi Osmanlı I. Murad'ın kızı Nefise Sultan'dır. Eşi Âli Selçuktan Keyhüsrev kızlarından Huten (Hoten) Banu'dur. Kızı yok, altı oğlu vardır. Mustafa Bey'in mezarı Karaman Emir Musa Medresesi'ndedir. (Şikâri, Gülnar'da olduğunu beyan eder.)
3. Dürhand Hatun (Ö. 810 H./1407) – Emir Musa Medresesi
Emir Bedireddin I. İbrahim Bey'in kızı Dürhand Hatun (ö. 810 H./1407), Karaman Emir Musa Medresesi avlusundaki mezarda yatmaktadır.
4. Sultan Fahreddin Ahmed (1340-1350) – Emir Musa Medresesi
Emir Bedireddin I. İbrahim'in oğlu Sultan Fahreddin Ahmed, Karaman Emir Musa Medresesi avlusundaki mezarda yatmaktadır.
5. Taceddin II. İbrahim Bey – İmaret Camii Kümbeti
Taceddin II. Mehmed'in oğlu, Mustafa, Alâeddin ve İsa Bey'in kardeşleri Taceddin II. İbrahim Bey, Karaman İmaret Camii yanındaki kümbette yatmaktadır. Çelebi Mehmet'in kızı ile evlidir. Annesi İnci Hatun'dur. Osmanlı kaynaklarındaki lakabı "Tâc'ed-din"dir. Konya'da Gavele Kalesi'nde zehirlenerek öldürüldükten sonra buraya gömülmüştür.
6. Kasım Bey (1472-1483) – İmaret Camii Kümbeti
Taceddin II. İbrahim'in oğlu Kasım Bey (H. 888/1472-1483), Alâeddin, Mehmed, İshak, Süleyman, Nure Sofi, Karaman ve Pir Ahmed'in kardeşidir. Karaman İmaret Camii yanındaki kümbette mezarı bulunmaktadır.
7. Alâüddin Bey – İmaret Camii Kümbeti
Taceddin II. İbrahim'in oğlu Alâüddin Bey, Kasım Bey'in kardeşidir. Karaman İmaret Camii yanındaki kümbette mezarı bulunmaktadır.
8. Sultan Alâaddin Ali (Bengi Ali) – Karamanoğlu Alâeddin Bey Türbesi
Sultan Şücaeddin Mirza Halil'in torunu, Alâeddin'in oğlu (1333-1340) Sultan Alâaddin Ali (Bengi Ali) (1361-1398), I. Murad Hüdâvendigar'ın kızı Nefise Sultan ile evlidir.
Halk arasında Hisar Camii olarak bilinen Pir Ahmet (Boyalıkadı) Camii, Karaman Kalesi'nin güney eteğinde olup doğusunda Karamanoğlu Alâeddin Bey Türbesi vardır.
Alâeddin Ali Bey'e Ebü'l-Feth unvanı verilmesi: Silifke civarındaki Görkes (Gorigos = Kız Kalesi) Kalesi'nin alınması karşısında verilmiştir. Rivayete göre bu unvanı rüyasında kendisine Mevlâna vermiştir. Bu zaferden sonra sultan, Hz. Mevlâna'nın türbesinin üstündeki yeşil türbeyi yaptırmıştır.
9. Kasım Bey – Eminler Köyü Höyüğü
Kerimüddin Karaman Bey'in oğlu Kasım Bey; Ali, Güneri, Bedereddin Mahmud Urumseyyidi, Yahşi, Yusuf, Tanu, Zekeriya ve Şemseddin I. Mehmed Bey'in kardeşidir. Karadağ eteklerinde Eminler Köyü höyüğündeki mezarlıkta yatmaktadır.
Kasım Bey, 1281 yılında Karamanoğlu Şemseddin I. Mehmed Bey'in Tatar Hasan Giray kumandasındaki Altınordu kuvvetleriyle Karadağ eteklerinde yapmış olduğu savaşta şehit olmuştur. Eminler Köyü doğusundaki Üç Höyük'te, Büyük Höyük üzerinde yatmaktadır.
10. Halil Bey – Eminler Köyü Höyüğü
Kerimüddin Karaman Bey'in oğlu Halil Bey; Ali, Güneri, Bedereddin Mahmud Urumseyyidi, Yahşi, Yusuf, Tanu, Zekeriya, Kasım ve Şemseddin I. Mehmed Bey'in kardeşidir. Karadağ eteklerinde Eminler Köyü höyüğündeki mezarlıkta yatmaktadır.
Halil Bey, 1281 yılında Karamanoğlu Şemseddin I. Mehmed Bey'in Tatar Hasan Giray kumandasındaki Altınordu kuvvetleriyle Karadağ eteklerinde yapmış olduğu savaşta şehit olmuştur. Eminler Köyü doğusundaki Üç Höyük'te, Büyük Höyük üzerinde yatmaktadır.
11. Şemseddin I. Mehmed – Eminler Köyü Höyüğü
Kerimüddin Karaman Bey'in oğulları Halil, Ali, Güneri, Bedereddin Mahmud Urumseyyidi, Yahşi, Yusuf, Tanu, Zekeriya ve Kasım Beyler'in kardeşi Şemseddin I. Mehmed, Karadağ eteklerinde Eminler Köyü doğusundaki Büyük Höyük'teki mezarlıkta yatmaktadır.
(Bu şahsın mezarının Ermenek Balgusan Köyü Külliyesi'nde olduğu söylenmekte ise de aşağıda kaynaklarda ifade edildiği gibi II. Mehmed Bey; Sultan Alâeddin Ali'nin (1361-1398, I. Murad'ın kızı Nefise Sultan ile evli idi) oğullarından Sultan II. Mehmed'dir (1423-1465).)
Kaynaklar ve Dipnotlar
- Konya Halkevi yayını, "Konya Dergisi", Sayı: 35, Sayfa 2056, 2059
- Gaffar Totatay Salgır, 1944, "Karaman (Larende), Tarihi İncelemeler", Konya
- Prof. Dr. Ernst Diez, M. Mesut Koman ve Dr. Oktay Aslanapa, 1950, "Karaman Devri Sanatı", İstanbul, sayfa 44, 45, 48, 49
- İ. Hakkı Konyalı, 1967, "Abideleri ve Kitabeleri ile Karaman Tarihi", sayfa 229-254
Halil Ethem Bey'in Karamanoğulları hakkındaki "Vesaik-i Mahlûk" adıyla Miladi 1326 senesi 1. Kânunuevvelinde (1 Aralık 1910) "Tarih-i Osmanî Encümeni" mecmuasında başlayıp uzun süre devam eden yazı dizisinin 701-702. sayfalarında Şemseddin I. Mehmed Bey'in ölümüne de temas ederek "Mehmed Bey'in Abaka'nın emriyle, Şemseddin Cüveyni tarafından katledildiğini, İbn-i Bibi Hicri 676, Miladi 1271 senesinde olmak üzere kaydetmiştir" denilmektedir.
Şikâri, Karamannâme kitabında "Selçukilere yardıma gelen Kırım Hanı Hasan Giray Han ile Karaman civarında Karadağ'da vuku bulan savaşta Mehmed Bey'in maktulen vefat ettiğini" rivayet etmektedir.
Bir başka eser de Câmi'üt-Tevârih (Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî, 1247-1318, Pers Yahudisi kökenli Müslüman hekim, yazar, tarihçi ve İlhanlıların bir veziridir) İslam Ansiklopedisi, cilt 35, sayfa 21.
Halil Ethem Bey, bu bilgilerden ayrı olarak; Aksarayî'ye Ali'nin "Fusûl Halâkd-i Usûl Harâcı Nakd" eserine, "Hayrullah Efendi Tarihi" ve Hammer Tarihi (I. Cilt, s. 9, 261, 297) kaynaklarına başvurulmasını özellikle tavsiye ediyor.
Hammer, I. Cilt, s. 297'de "Mehmed Bey'e Şemseddin mahlası vererek, Reşîdüddîn'in Câmi'üt-Tevârih'inden naklen, Mehmed'in Hicri 683, Miladi 1277/1278'de bir ormanda ağaçlar ile birlikte muhterekan (yakılmış) terk-i hayat ettiğini" kaydetmektedir. Burası da Karaman Eminler Köyü civarıdır (I. Cilt, s. 300).
12. Seyfettin Süleyman Bey (1356-1361) – Aktekke Camii
Sultan Şücaeddin Mirza Halil Bey'in (1333-1340) oğlu Seyfettin Süleyman Bey (1356-1361); kardeşleri Alâeddin Ali (1361-1398), Davut Bey, Hızır Bey, Hasan Bey, Hacı Çelebi (Emir Şeyh Hasan), İshak Bey, Gıyaseddin Çelebi, Kasım Çelebi ve Pir Ahmed'dir. Karaman Aktekke Camii içerisinde yatmaktadır.
Muhalifleri tarafından Lârende'de tertip edilen komploya kurban olmuş ve camiye giderken mızrak ve kılıç darbeleri altında şehit edilmiştir (H. 733). Bu hükümdar Halil Bey'in oğludur. Karaman tahtında uzun müddet kalmış ve şehadetinden sonra yerine Konya Beyi kardeşi Alâeddin Bey geçmiştir.
Şikâri tarihinde Süleyman Bey'in cesedinin Divanoğlu Medresesi civarında Kalemiye Zaviyesi'nde Mevlâna'nın validesi yanına defnedildiği kayıtlıdır. Burası Aktekke Camii diye bilinen yerdir.
Not: Fotoğraflar kısmen internet ortamından alınmıştır.